Bağırsaqlarımız beynimizi idarə edirmi?
Son illər aparılan tədqiqatlar göstərir ki, bədənimizdə “ikinci beyin” kimi tanınan böyük bir sistem var — bağırsaqlar. Onlar yalnız qidanı həzm etmir, həm də beynimizlə sıx əlaqədə çalışaraq əhval-ruhiyyə, yuxu, stresə reaksiya və hətta qərarvermə proseslərinə təsir göstərə bilir. Bu əlaqə “bağırsaq–beyin oxu” adlanır.
🧠 Bağırsaqlar beynə necə siqnallar göndərir?
1️⃣ Vagus siniri — əsas rabitə xətti
Bağırsaqlardan beyinə gedən ən güclü “avtoban” vagus siniridir. Bağırsaqda gərginlik, iltihab və ya disbalans olanda bu sinir vasitəsilə beyinə xəbərdarlıq siqnalları ötürülür. Beyin isə bunu stres kimi qəbul edə bilər.
2️⃣ Serotonin və xoş əhval
Əhval-ruhiyyəyə təsir edən serotonin hormonunun 80–90%-i bağırsaqlarda sintez olunur. Bağırsaq florası pozularsa, serotonin balansı dəyişir — nəticədə insan özünü daha əsəbi, gərgin və yorğun hiss edə bilər.
3️⃣ Mikrobiom — görünməz komanda
Bağırsaqlarda yaşayan “yaxşı bakteriyalar” (mikrobiom):
immuniteti tənzimləyir,
iltihabı azaldır,
stress hormonlarına reaksiyanı balanslaşdırır.
Qidalanma səhvləri, yuxu çatışmazlığı və uzunmüddətli antibiotik istifadəsi bu tarazlığı poza bilər.
😟 Bağırsaq problemi əhvala necə yansıyır?
Bağırsaq-beyin əlaqəsi pozulduqda insanlar tez-tez belə şikayətlər yaşayır:
tez-tez narahatlıq və gərginlik hissi
diqqət toplama çətinliyi
yuxu pozğunluğu
stress zamanı qarın ağrısı, köp və ya qəbizlik/ishal
tez yorulma və enerji çatışmazlığı
Bu əlamətlər yalnız bağırsaqla bağlı olmaya da bilər — düzgün diaqnoz üçün həkim müayinəsi vacibdir.
🌿 Bağırsaqları qorumaq — əhvalı da qorumaq deməkdir
Sağlam vərdişlər bağırsaq-beyin oxunu gücləndirir:
Lifli qidalar: tərəvəz, meyvə, paxlalılar, tam taxıllar
Fermentləşdirilmiş qidalar: qatıq, kefir, turşular (həkim məsləhəti ilə)
Şəkərli və emal olunmuş qidaları azaltmaq
Yuxu rejimi: gecə 7–8 saat
Müntəzəm hərəkət: gəzinti, üzgüçülük, yüngül idman
Stressin idarəsi: nəfəs məşqləri, meditasiya, açıq havada vaxt keçirmək
Antibiotikləri yalnız həkim göstərişi ilə qəbul etmək
🩺 Nə zaman həkimə müraciət etməli?
Aşağıdakı hallardan biri uzun müddət davam edərsə, həkim konsultasiyası tövsiyə olunur:
davamlı qarın ağrısı, köp və həzm pozuntuları
qəfil arıqlama və iştahsızlıq
nəcisdə qan
tez-tez əhval dəyişməsi, yuxu və enerji problemləri
stresslə əlaqədar mədə-bağırsaq narahatlıqları
Mütəxəssis müayinə apararaq analizlər, qidalanma planı və zərurət olduqda müalicə təyin edə bilər.
🔎 Nəticə
Bağırsaqlarımız beynimizi tam idarə etmir, amma onunla daim ünsiyyətdədir və əhval-ruhiyyə, enerji və stressə reaksiyada mühüm rol oynayır. Sağlam qidalanma, düzgün yuxu və stress idarəsi bu əlaqəni gücləndirərək həm bağırsaqlarımızı, həm də beynimizi qoruyur.